Onderzoek Vaccinatiegraad in Nederland

Deelname rijksvaccinatieprogramma verschilt sterk per regio 

Het is je vast niet ontgaan: Nederland is gestart met vaccineren tegen Covid-19. Alleen wanneer de groep gevaccineerden groot genoeg is, wordt de bevolking goed tegen het virus beschermd.

Om in te schatten waar men mogelijk tegen de meeste corona-vaccin weigeraars aan zal lopen, bracht het Zorgverzekering Informatie Centrum (Z.I.C) de algemene vaccinatiegraad per gemeente in kaart. Want waar was de afgelopen jaren de meeste weerstand tegen vaccineren? Het Z.I.C. baseert het onderzoek op basis van RIVM data over het Rijksvaccinatieprogramma.

Vaccinatiegraad Nederland net boven ‘veilige’ 90 procent
Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) biedt vaccinaties tegen ziekten als kinkhoest, tetanus en polio. Ondanks dat deze vaccinaties sterk worden aangeraden, weigeren sommige ouders hun kind te laten inenten. Bijvoorbeeld uit geloofsovertuiging of door complottheorieën.

Een deelname van een minimum van 90% van de landelijke populatie is echter belangrijk om deze ziekten wereldwijd uit te roeien, volgens het WHO

Nederland haalt deze doelstelling van 90% net in 2020. Vorig jaar heeft 90,8 procent van de tweejarige kinderen alle RVP prikken gehad. Wel was er een lichte stijging t.o.v. een jaar eerder (+0,6 procentpunt). Hieronder is verloop van vaccinatie deelname per soort vaccinatie te zien. 

Het percentage kinderen dat geen enkele vaccinatie kreeg, steeg volgens het RIVM van 3,6 procent in 2017 naar 4,6 procent in 2019. In 2020 was een minimale daling te zien in het percentage niet-gevaccineerde kinderen (-0,2 procentpunt naar 4,4 procent).

Vaccinatiegraad: grote regionale verschillen
Op regionaal niveau streeft het WHO naar een vaccinatiegraad van minimaal 80 procent. De RVP-vaccinaties tegen infectieziekten als polio, mazelen en bof zijn echter niet verplicht.

Wanneer ouders de prikken weren, lopen de kinderen van deze vaccinatieweigeraars onnodig risico. Daarnaast lopen ook andere baby’s en peuters die te jong of te zwak zijn om zelf gevaccineerd te worden daardoor meer kans om ziek te worden.

Kortom: hoe hoger de vaccinatiegraad hoe kleiner de kans is op een uitbraak. Wanneer het aantal ingeënte 2-jarigen per gemeente in kaart gebracht wordt, kan een goed beeld geschetst worden van de algemene vaccinatiegraad. Per gemeente blijkt het aantal vaccinatieweigeraars sterk te verschillen.

In 2020 lag in maar liefst 339 van de 353 onderzochte gemeenten de vaccinatiegraad op of boven de 80 procent, waarvan in 271 gemeenten 90 procent of meer.

In gemeente Appingedam waren – procentueel gezien – de meeste tweejarige kinderen die volledig waren ingeënt. In totaal kregen namelijk 99 procent van de kinderen al hun RVP-prikken. Ook in de gemeente Rucphen (98,6 procent) en Beemster (98,3 procent) werden veel kinderen gevaccineerd.

In de gemeenten Neder-Betuwe (54,5 procent), Urk (61 procent) en Barneveld (67,4 procent) kregen tweejarigen daarentegen – procentueel gezien – het minst vaak al hun inentingen.

In totaal hebben 14 gemeenten in Nederland een zelfs vaccinatiegraad van onder de 80 procent, onder de aangeraden minimum vaccinatiegraad van het WHO.

Neder-Betuwe (42,9 procent), Urk (31 procent) en Barneveld (27,9 procent) zijn ook de gemeenten met het hoogste percentage kinderen dat geen enkele vaccinatie heeft ontvangen.

De lage vaccinatiepercentages is ook terug te zien in andere gemeenten waarbij delen van de regio onder de zogeheten ‘biblebelt’ vallen, bijvoorbeeld in de gemeenten Renswoude (26 procent), Nunspeet (20,6 procent) en Staphorst (18,2 procent).

Animo voor vaccineren neemt iets toe
Ten opzichte van 2019 steeg het percentage volledig gevaccineerde tweejarige kinderen van 90,2 procent in 2019 naar 90,8 procent in 2020.

De sterkste stijging vond plaats in Krimpen aan den IJssel. Hier werd vorig jaar 85,7 procent van de kinderen gevaccineerd tegen ernstige infectieziekten in vergelijking met 76,6 procent in 2019 (+9,1 procentpunt).

Opvallend is dat in dezelfde periode het animo in de buurgemeente Delfzijl juist afnam: van 96,7 procent in 2019 naar 91,8 procent in 2020. In Ouder-Amstel was het verschil ten opzichte van het jaar ervoor het grootst (-9,4 procentpunt).

Het aantal vaccinatieweigeraars nam het sterkst toe in Vaals: hier ontvingen in 2020 maar liefst 22,2 procent van de kinderen geen enkele vaccinatie, terwijl dit in 2019 nog 13,7 procent was, een verschil van 8,5 procentpunt.

RVP-vaccinatiegraad en coronavaccinaties
Met behulp van de RVP-vaccinatiegraad van kinderen kan in kaart gebracht worden waar in Nederland de grootste weerstand wordt geboden tegen vaccineren. Je kunt dit gebruiken om – dan wel voorzichtig – een voorspelling te doen van waar in Nederland de meeste mensen de coronavaccinatie zullen weigeren.

Wel zijn hierbij wat kanttekeningen te plaatsen. Het animo voor een Covid-19 vaccinatie kan bijvoorbeeld beïnvloed worden door verschillende andere factoren. Sinds maart 2020 zijn de gevolgen van dit virus namelijk veel meer zichtbaar dan die van de ‘bijna uitgestorven’ infectieziekten waar de RVP-prikken tegen beschermen. Dit kan de behoefte naar een vaccinatie vergroten.

Ook is het mogelijk dat mensen met een corona-vaccin in de toekomst voordelen krijgen tegenover mensen die zich niet hebben laten inenten. 

Daarentegen kan de snelle productie van de vaccins ook vragen en twijfel veroorzaken. Want “is dit vaccin wel veilig genoeg?” En “waarom duurt het normaal zo veel langer voordat een vaccin op de markt komt?”

Uit onderzoek van Ipsos in opdracht van NOS blijkt dat momenteel 3 op de 4 Nederlanders zich wil laten inenten in de strijd tegen Covid-19. Of deze vaccinatiebereidheid genoeg is om het virus volledig in te dammen, is lastig te bepalen. Dit is namelijk afhankelijk van de effectiviteit van het vaccin, het aantal besmettingen en mogelijke mutaties op het virus.

Om het virus in te dekken, wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie WHO de minimale dekking ingeschat op 70 procent van de bevolking.

Onderzoeksmethode
Op basis van cijfers van RIVM over rijksvaccinatieprogramma is gekeken naar onder andere het percentage kinderen die volledig gevaccineerd zijn, geen enkele vaccinatie hebben gekregen en per soort ziekte zijn gevaccineerd. De vaccinatietoestand is door het RIVM vastgesteld op tweejarige leeftijd van gevaccineerden voor de periode 2017-2020. Ieder jaar wordt een nieuwe lichting tweejarigen gevaccineerd in Nederland.

Er is geen data beschikbaar gesteld door RIVM van Schiermonnikoog en Vlieland  vanwege privacyrisico’s door lage aantallen.

Verschillen tussen vaccinatiegraad per regio in 2020 ten opzichte van 2019 is berekend en weergegeven in procespunten.

Geraadpleegde bronnen:
– RIVM
– World Health Organisation – Global vaccine action plan 2011-2020
– Bartsch, S.M., et al. (2020). Vaccine Efficacy Needed for a COVID-19 Coronavirus Vaccine to Prevent or Stop an Epidemic as the Sole Intervention. American Journal of Preventive Medicine, 59 (4). 493-503
– Finoulst, M. (2020)
– NOS
– RTL Nieuws