Mantelzorg

Wanneer iemand in uw sociale omgeving intensieve zorg nodig heeft, kunt u ervoor kiezen hem of haar te verzorgen. Deze vrijwillige zorg wordt ook wel ‘mantelzorg’ genoemd. Nederland telt zo’n 4 miljoen mantelzorgers, waarvan ruim 610.000 langer dan drie maanden en meer dan 8 uur per week zorg bieden. Bekijk wat er eventueel verandert op de pagina Zorgverzekering 2018, hier houden we alle wijzigingen bij.

Wat is mantelzorg?

Mantelzorg is onbetaalde en vaak langdurige zorg voor zieke familieleden of vrienden. Deze zorg wordt in sommige gevallen gecombineerd met een baan en kan daarom als intensief worden ervaren. Gemeenten moeten er daarom voor zorgen dat mantelzorgers voldoende ondersteuning krijgen. Gemeenten kunnen mantelzorgers bijvoorbeeld ondersteunen met tijdelijke of structurele overname van de zorg door een vrijwilliger of beroepskracht. Dit wordt ook wel respijtzorg genoemd. Bovendien kunnen mantelzorgers in sommige gemeenten in aanmerking komen voor de zogenaamde ‘blijk van waardering’. Dit is een jaarlijkse financiële tegemoetkoming voor mantelzorgers die wordt uitgekeerd door de gemeente. Ook zijn er zorgverzekeringen die een tegemoetkoming hebben voor mantelzorg of vervangende mantelzorg bieden.

 

Wat is gebruikelijke zorg?

Gebruikelijke zorg is normale, dagelijkse zorg die partners, ouders of inwonende kinderen geacht worden elkaar onderling te bieden. Voorbeelden van gebruikelijke zorg zijn schoonmaken, boodschappen doen en het verzorgen van huisdieren. Partners, ouders en inwonende kinderen die een gezamenlijk huishouden voeren, hebben op grond daarvan ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het functioneren van dat huishouden. Gebruikelijke zorg is alleen aan de orde als er sprake is van een gezamenlijk huishouden. Uitwonende kinderen maken geen deel (meer) uit van het huishouden en zijn daarom niet verantwoordelijk voor het bieden van gebruikelijke zorg.

 

Wat is het verschil tussen mantelzorg en gebruikelijke zorg?

Mantelzorg is over het algemeen zwaarder dan gebruikelijke zorg, omdat mantelzorg in sommige gevallen ook professionele zorg vervangt. Mantelzorg is en blijft vrijwillig. Wanneer de mantelzorger geen mantelzorg meer wil of kan bieden, maakt de zorgvrager (degene die de zorg nodig heeft) aanspraak op professionele zorg vanuit de Wlz en/of de Wmo. Gebruikelijke zorg is veel minder intensief van aard en is doorgaans niet vervangend voor professionele zorg.

 

Wat is respijtzorg?

Respijtzorg is zorg die wordt geboden aan een zorgbehoevende. Respijtzorg is een verzamelnaam voor voorzieningen die tijdelijk, beroepsmatig of vrijwillig de mantelzorg overnemen. Respijtzorg kan tijdelijk of structureel worden verleend. Tijdelijke respijtzorg kan bijvoorbeeld worden ingezet i.v.m. vakantie van de mantelzorger. Structurele respijtzorg kan betekenen dat er volgens een vast patroon respijt wordt verleend, bijvoorbeeld om de twee weken op een donderdag.

Het is de taak van gemeenten om te controleren of mantelzorgers voldoende ondersteuning krijgen. In de praktijk zal een wijkverpleegkundige nagaan in hoeverre een mantelzorger de zorgtaak aankan. Op het moment dat de druk op een mantelzorger te groot dreigt te worden, kan de gemeente respijtzorg aanbieden.

 

Wanneer is iemand mantelzorger?

Iemand is mantelzorger wanneer hij of zij zorg verleent aan iemand in zijn of haar sociale netwerk (zoals een familielid, vriend of buurman- of vrouw). Mantelzorgers hebben niet per definitie een hulpverlenend beroep. Mantelzorg is doorgaans langdurig en intensief en bestaat uit verzorgende taken en (eventueel) uit huishoudelijke taken. Voorbeelden van huishoudelijke taken zijn schoonmaken, boodschappen doen en het verzorgen van huisdieren. Voorbeelden van verzorgende taken zijn (helpen bij) het wassen en hulp bij het toiletbezoek. Mantelzorg gaat doorgaans verder dan de zogenaamde ‘gebruikelijke zorg’.

 

Wat is het mantelzorgcompliment?

Voorheen konden mantelzorgers het zogenaamde mantelzorgcompliment ontvangen. Dit was een geldbedrag dat kon worden aangevraagd bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Het mantelzorgcompliment was bedoeld voor mantelzorgers die langdurig en intensief een familielid, partner, vriend of kennis verzorgden.

Op 1 januari 2015 is het mantelzorgcompliment via de overheid komen te vervallen. In plaats daarvan zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor het tegemoetkomen van mantelzorgers.

 

Wat is de ‘blijk van waardering’ voor mantelzorgers?

De ‘blijk van waardering’ is een jaarlijkse tegemoetkoming die sommige gemeenten aan hun mantelzorgers bieden. De blijk van waardering vervangt het mantelzorgcompliment dat in 2015 is afgeschaft. In de Wmo 2015 is geregeld dat gemeenten zelf bepalen op welke manier zij zorg dragen voor de jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers. Gemeenten kunnen mantelzorgers waarderen op een manier die aansluit bij de lokale behoeften van mantelzorgers en de lokale mogelijkheden voor ondersteuning. Dit betekent dat de tegemoetkoming voor mantelzorgers per gemeente kan verschillen. Zo zijn er gemeenten die een financiële tegemoetkoming aanbieden, terwijl andere gemeenten kiezen voor een tegemoetkoming in natura.

Waar kan de blijk van waardering worden aangevraagd?

Tot 1 januari 2015 kon het zogenaamde mantelzorgcompliment worden aangevraagd bij de SVB. Tegenwoordig wordt de tegemoetkoming van mantelzorgers geregeld via de gemeente.

Vanaf 2015 is het bij sommige gemeenten mogelijk een aanvraag te doen voor de jaarlijkse blijk van waardering voor mantelzorgers. Gemeenten mogen een lijst met voorwaarden voeren voor het ontvangen van deze financiële tegemoetkoming. Ook mogen gemeenten zelf de hoogte van de tegemoetkoming bepalen.

Het aanvragen van een blijk van waardering verloopt doorgaans via het sociaal loket (ook wel gemeenteloket of zorgloket genoemd) van de gemeente. Daarnaast hebben de meeste gemeenten een aanvraagformulier voor de blijk van waardering op de gemeentewebsite staan.

 

Mantelzorg bij lichtere zorg (Wmo)

Wanneer een zorgbehoevende ondersteuning krijgt van de gemeente via de Wmo, dan gaat de gemeente na welke zorgtaken de zorgbehoevende en de mantelzorger zelf kunnen en willen doen. De gemeente controleert ook of de mantelzorger daar (professionele) hulp bij nodig heeft. Deze extra hulp kan de zorgtaak van de mantelzorger verlichten. Het kan bijvoorbeeld gaan om een algemene voorziening, zoals een boodschappendienst of een zogenaamde maatwerkvoorziening, zoals huishoudelijke hulp.

 

Mantelzorg bij langdurige zorg (Wlz)

Langdurige zorg is bedoeld voor zorgbehoevenden die 24 uur per dag intensieve zorg of toezicht in de buurt nodig hebben. Deze zorg wordt doorgaans geregeld via de Wet langdurige zorg (Wlz). Hierbij stellen de zorgbehoevende en de zorgaanbieder samen een zorgplan op dat past bij het zorgprofiel van de zorgbehoevende. Indien de zorgbehoevende dat wil, mag de mantelzorger aanwezig zijn bij de bespreking van het zorgplan.